Radiologia klasyczna

Badanie radiologiczne polega na przechodzeniu przez wybraną cześć ciała pacjenta (np. klatkę piersiową) kontrolowanych dawek promieni rentgenowskich (promieni X), które są odbierane przez detektor tych promieni znajdujący się za badaną okolicą ciała. Przechodzące przez ciało człowieka promienie X są częściowo pochłaniane przez przeszkody (tkanki miękkie, kości) co jest podstawą obrazowania tych struktur.

Detektorem promieni X może być błona fotograficzna (klisza rentgenowska) lub specjalny ekran luminescencyjny – zamieniający pierwotny obraz promieniowania rentgenowskiego na obraz światła widzialnego. Klisze rentgenowskie przed badaniem umieszczane są w światłoszczelnych kasetach pomiędzy dwoma specjalnymi foliami wzmacniającymi, które „uczulają” kliszę na działanie promieni X i przez to pozwalają zmniejszyć wielkość dawki napromieniowania.

Projekcja jest podstawowym terminem używanym w radiologii, który definiuje sposób rzutowania promieni (przechodzących przez badany obiekt) na powierzchnię detektora promieniowania. Zatem, projekcja określa ułożenie względem siebie poszczególnych elementów: źródła promieniowania, badanego przedmiotu (ciała człowieka), i powierzchni detektora promieni. I tak, np. w badaniu rentgenowskim w projekcji przednio-tylnej emitowane promienie z lampy rentgenowskiej wnikają w ciało badanego od przodu, a następnie padają na powierzchnię kliszy rentgenowskiej – ustawionej prostopadle do promieni, z tyłu za ciałem osoby badanej. W projekcji tylno-przedniej promienie wnikają w ciało badanego od tyłu, bocznej – z boku, itd. Jeśli źródło promieniowania i detektor tego promieniowania są nieruchomymi elementami urządzenia diagnostycznego, projekcję ustala się poprzez odpowiednie ustawienie pacjenta do badania.

Badania radiologiczne klatki piersiowej

Standardowe (sumacyjne) zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej wykonuje się w projekcji tylno-przedniej na stojąco. Niekiedy wykonuje się dodatkowo zdjęcie boczne, wyjątkowo zdjęcie skośne. Czasami pacjentowi podaje się doustnie środek cieniujący (kontrast), który bardzo silnie pochłania promieniowanie rentgenowskie, umożliwiając uzyskanie obrazu „odlewu” przełyku. U ciężko chorych wykonuje się tzw. zdjęcie przyłóżkowe; jest to zdjęcie przednio-tylne wykonywane na leżąco lub półsiedząco. Zdjęcia przyłóżkowe na ogół są gorsze jakościowo niż standardowe zdjęcia rentgenowskie.

Wskazaniami do badania radiologicznego klatki piersiowej są:

  • wszelkie schorzenia w obrębie klatki piersiowej
  • obrażenia klatki piersiowej
  • zaburzenia rozwojowe narządów klatki piersiowej
  • badanie przed- i pooperacyjne klatki piersiowej
  • badania okresowe – powinno być wykonywane co 2 lata, a u osób ze zwiększonym ryzykiem chorób płuc wynikającym np. z rodzaju wykonywanej pracy zawodowej, co rok

Badania radiologiczne kości

Badanie pozwala na ustalenie lokalizacji, typu i stopnia nasilenia zmian patologicznych szkieletu oraz rozstrzyga o rozpoznaniu złamania kości, bądź zwichnięcia stawu.

Wskazaniami do badania są:

  • choroby ortopedyczne układu kostno-stawowego (np. koksartroza) – dla oceny stopnia nasilenia zmian
  • choroby reumatologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie kręgosłupa
  • nabyte zniekształcenia narządów ruchu
  • wrodzone wady narządów ruchu
  • urazy z podejrzeniem złamania kości lub zwichnięcia stawu
  • zdjęcia kontrolne po operacjach na układzie kostno-stawowym
  • zdjęcia kontrolne dla oceny zrostu kostnego po złaman
  • inne (np. ostre i przewlekłe zapalenie kości i stawów, zdjęcia porównawcze kości i stawów kończyny zdrowej)

Pacjent do badania, odsłania tę część ciała, która będzie naświetlana promieniami rentgenowskimi i przyjmuje pozycję zgodnie z zaleceniem technika wykonującego badanie. Niekiedy, z uwagi na istniejący uraz (np. podejrzenie złamania kręgów) lub ciężkie kalectwo do przeprowadzenia badania nie wymaga się zdjęcia ubrania i przyjęcia specjalnego ułożenia ciała.

Wykonywanie radiologicznego standardowego badania współczesnymi aparatami rentgenowskimi nie zagraża zdrowiu badanego i nie jest związane z ryzykiem powikłań. Jeśli jest taka potrzeba, badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u chorych w każdym wieku. U kobiet w ciąży wykonywane jest w wyjątkowych sytuacjach (zagrożenia życia). Należy unikać wykonywania badania u kobiet w II połowie cyklu miesiączkowego, u których zaistniała możliwość zapłodnienia.